Lang leve onze polderende rechtsstaat, Nu nog de juiste leiders

gepubliceerd in Socialiter, Gymnasium Haganum, april 2018, p. 33 e.v.

 

Inleiding

Een van de wijze lessen die ik kreeg toen ik voor het eerst baas werd, was: ”Verschuil je nooit achter anderen als je impopulaire maatregelen moet nemen, zelfs niet als je het er zelf niet mee eens bent; als je je verschuilt, word je als laf ervaren en verlies je gegarandeerd al het respect van je medewerkers.”

Ik moet daar vaak aan denken als ik de huidige leiders van de gevestigde partijen zich zie verschuilen achter Brussel of achter internationale verdragen of achter de rechter in plaats van diezelfde maatregelen en vonnissen te verdedigen. De politieke leiders moeten die beslissingen en vonnissen verdedigen, omdat ze zelf vertegenwoordigers zijn van het rechtsstatelijke systeem waarin deze beslissingen weloverwogen genomen zijn. Niet verdedigen wordt gepercipieerd als laf.

Met die laffe houding verliezen ze inderdaad steeds meer het vertrouwen van de burger. Traditionele leiders creëren daarmee zelf, zonder dat ze dat blijkbaar door hebben, kansen voor populisten.

In de 1000 woorden die mij gegund zijn wil ik zeer kort de essentie van de democratische rechtsstaat op basis van vertegenwoordiging bespreken en raken aan theorieën uit de sociale psychologie die verklaren waarom wij allen gevoelig zijn voor populisten, vooral wanneer we een groeiende onzekerheid of angst voelen. Ik zal eindigen met een oproep aan ons allen. De representatieve, democratische rechtsstaat (hierna DRDR te noemen) is ons aller actieve steun waard naar mijn bescheiden mening.

DRDR

In een DRDR ligt voor mij het accent op rechtsstaat, een staat waarin iedereen (redelijk) gelijke kansen krijgt en (redelijk) gelijk en rechtvaardig behandeld wordt. Daaruit vloeit bijvoorbeeld voort dat ook rechten van minderheden gerespecteerd worden, maar ook dat bepaalde grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vereniging, als praktisch onaantastbaar worden beschouwd. Omdat de wetgever zich bewust is van het feit dat macht corrumpeert, kent een rechtsstaat daarnaast een machtsevenwicht. Om bijvoorbeeld de waan van de dag te temperen, worden rechters meestal voor het leven benoemd en worden burgemeesters niet gekozen.

Het democratische in DRDR staat in de eerste plaats voor de gelijkheid van eenieder. Waar we in de 19de eeuw nog een censuskiesrecht kenden (alleen mannen met een bepaald inkomen, vermogen of diploma, mochten stemmen), is Nederland sinds 1919 een heuse democratie waarin alle meerderjarige mannen en vrouwen gelijkelijk mogen stemmen. Toen werd namelijk ook het actief vrouwenkiesrecht ingevoerd.

Representatie is nodig omdat de hardwerkende Nederlander geen tijd heeft zich goed te verdiepen in de complexe problemen waarover beslissingen moeten worden genomen. Daarvoor kiezen we volksvertegenwoordigers die vrijgemaakt worden om zaken wel grondig te bestuderen en belangen af te wegen.  Een klein voorbeeld: als burger van den Haag was ik er nog van overtuigd dat het geothermieproject in Den Haag Zuidwest een briljant project was dat veel navolging verdiende, als volksvertegenwoordiger ontdekte ik na het lezen van veel dossiers en het spreken met veel verschillende deskundigen, tot mijn grote verdriet, dat het tegendeel waar was.

Om praktische redenen worden de meeste besluiten in een democratie genomen bij meerderheid van stemmen. Dat betekent nog niet dat die beslissing een absolute waarheid vertegenwoordigt en daarom moet ook zo veel mogelijk rekening worden gehouden met zwaarwegende minderheidsstandpunten en –belangen. Al was het maar uit het welbegrepen eigenbelang. Wie vandaag tot de meerderheid behoort, kan morgen bij een minderheid blijken te horen. Kortom in een DRDR zijn volksvertegenwoordigers en andere politieke leiders zich er van bewust dat de tirannie van de meerderheid voorkomen moet worden en dat er altijd een kloof zal bestaan tussen wat de achterban wenst en wat mogelijk of rechtvaardig is. Opereren in een DRDR is een laveren tussen botsende principes en tegenovergestelde belangen en leiders moeten dat verdedigen.

Kansen voor populisten

De meesten van ons weten inmiddels dat het ons reptielenbrein is dat maakt dat we zo moeilijk weerstand kunnen bieden aan die reep chocola of aan die bitterballen. Immers gedurende het grootste deel van onze evolutie was gebrek aan eten onze grootste bedreiging, niet overvloed en obesitas.  En dus zijn we geprogrammeerd om vet en suiker lekker te vinden en er zo veel mogelijk van te eten. Het rationele deel van ons brein werkt veel trager en meestentijds lukt het niet tegen de instincten van het reptielenbrein in te gaan. Op vergelijkbare manier zijn we geprogrammeerd om mensen die niet sterk op ons lijken als een gevaar te zien. Immers het grootste deel van de evolutie leefden we in kleine stammen met mensen die veel op ons leken. Alleen die stamgenoten konden we vertrouwen. Die voorgeprogrammeerde, moeilijk te onderdrukken angst voor onbekenden en vreemden wordt groter als er ook van andere kanten gevaar dreigt, bijvoorbeeld doordat steeds meer banen verdwijnen. Dat is het moment waarop populistische leiders ons kunnen vangen. Immers zij maken de wereld prettig simpel, verdelen hem in goed en kwaad. Goed zijnde de groep waar we zelf bij horen en Kwaad de groep vreemden, de mensen die er anders uit zien. Populistische leiders spreken ons angstig reptielenbrein aan, stellen het gerust en geven ons traag werkende rationele brein het nakijken. Populistische leiders zijn herkenbaar aan het feit dat zij claimen uit naam van het volk te spreken, ja de enige zijn te zijn die de wil van het volk kunnen verwoorden. Eenieder die niet met hem is, is tegen en behoort bij de groep vreemden die het Kwaad vertegenwoordigen. Ons reptielenbrein voelt zich daar prettig bij en legt probleemloos het rationele brein het zwijgen op.

Kansen Keren

Populisten kunnen geneutraliseerd worden. Degene die dat wil doen moet zich realiseren dat de strijd op het niveau van het snelwerkende reptielenbrein wordt gestreden. Niet het rationele brein moet worden aangesproken. In tegenstelling tot wat onze minister-president denkt betekent dit dat een leider een hoopgevende, inspirerende visie moet presenteren en moet staan voor zijn visie en zijn daden. Immers de lafaard uit de inleiding geeft ons geen moed en zullen we niet volgen als het ons angstig te moede is.

Oproep: Steun ons DRDR

Al diegenen die zeggen de populistische leiders te willen bestrijden roep ik op actief te worden, politiek actief. In ons rechtstatelijk systeem past het om lid te worden van een politieke partij en zich actief te bemoeien met de keuze van de leiders.

Daniëlla Gidaly
Rechtsfilosoof

 

 

 

 

 

 

 

A local initiative to a global challenge

Dutch_Lifestyle_ACCESS_Spring_2017_magazine_web 

Many Dutch are volunteering to help refugees adjust to life in the Netherlands. When news got out early 2016 in Benoordenhout, The Hague, that around 30 refugees would likely come and live in the former Aloysius College, there was an overwhelming reaction of people offering to help.

Then, in the summer word started going around that the refugees might not come after all because of the diminishing numbers of people seeking asylum in the Netherlands. The President of the Benoordenhout Wijkvereniging (Neighbourhood Association) actually implored the municipality of The Hague not to withhold us our refugees, since that would disappoint so many people: he had counted at least five volunteers lined up for every refugee!

Volunteers have different reasons for wanting to help. Many volunteers are already active in the local Duinzigtkerk (church) and simply feel the need to extend a warm welcome and show hospitality to people who have suffered so much and who have lost their homes. One of the volunteers added that she  was convinced that the refugees in turn would enrich our society. Some also mentioned that they wanted to make a clear statement that not all Dutch agree with the political party PVV (Party for Freedom), whose leader Geert Wilders has been outspoken against Islam and against immigration.

As for myself, all the above reasons play a role of course. However, seeing my own parents as warmlywelcomed refugees once is probably the most important motivation. I also hope I can add some value from the lessons I have learned watching my parents struggle to understand the unwritten rules of Dutch society, the rules a Dutchman could not explain, because they seem so obvious to him.

Role of volunteers from the neighbourhood

As you have probably noticed, in Holland we always start by organizing and making very clear who does what. So when the refugees announced themselves and people started offering to help them on social media, it seemed logical for Robin de Jong, the community worker at the local Duinzigtkerk, to organize the volunteers and the interaction between refugees and volunteers.

This volunteer work would be different from that of Vluchtelingenwerk Nederland (Dutch Council for Refugees) which helps refugees with things like getting registered with the municipality, acquiring a residence permit and registering with an inburgeringscursus.

In Benoordenhout, a coordination committee was started, more or less of its own accord. Long before the refugees had arrived more and more people started asking the churches, Vluchtelingenwerk Nederland, the municipality and the wijkvereniging (neighbourhood association) questions about them, about what kind of help they would need and when they could start. So De Jong, a young theologian with four years of experience working with volunteers under his belt, hosted a meeting to inform the volunteers.

At that point in time nobody yet knew when the refugees would come, what nationality they would be, whether they would have children and of what age. Nevertheless, prospective volunteers eager to act started forming groups to make preparations anyway. The main role of the committee, Buurtplatform Benoordenhout voor nieuwe buren (community platform for new neighbours), is to coordinate all volunteer activities.

Timeline

Refugees started arriving in December 2016. Moving in meant usually that just the most able man of the family would arrive, since the apartments were literally bare. The floor was concrete and the walls had no wallpaper or paint. The kitchens were without even the simplest appliances and the rooms had no curtains. The beginning of January saw families start moving in, from Syria, Libya and Afghanistan. Our new inhabitants are now going through the necessary red tape: completing the intake at the municipality, registration with the municipality and intake at Vluchtelingenwerk, getting advice about schools for the adults to learn Dutch, registration  at schools for the children, getting the children organised while at school, etc. Because these processes are not yet finished, most of the volunteers are still waiting to get involved.

Planned activities

 Since the level of English and/or Dutch varies greatly among the refugee families, from quite fluent to none at all, the most important role assigned to volunteers from the neighbourhood is the role of taalmaatje. A taalmaatje is a native Dutch speaking person who spends one or two hours a  week with a refugee speaking Dutch to complement formal Dutch lessons, and to help the refugee, for example, to understand all the mail from the municipality, from Vluchtelingenwerk, from the tax office, and so on.

Social

We also have sociale maatjes, buddies who help refugees find their way around the area, visit Madurodam and local museums, but also accompany them to register with a family doctor, or to the Consultatiebureau (children’s health clinic) with their small children or find a school for the children, explain how for example garbage collection works, and other basics for daily life. In Benoordenhout we are also looking at starting a neighbourhood daycare for the many small children, so that the parents can go to their Dutch lessons together.

Tailor-made buddies

Experience has taught us that it is difficult to remain a taalmaatje for a sustainable period of time if you do not share interests. So we now have introduced the “interview buddies”. They will interview the new Benoordenhouters in order to be able to write a small portrait focused on the hobbies, the profession and the studies our new neighbour has. These portraits will then be published in our local magazine and on our local social media asking people to become “tailor- made buddies” by responding if they share similiarities with one of the refugees.

If you share a hobby you can introduce our new neighbour to your running club or chess club. What better way to get integrated into Dutch society, meet many new people and have a chance to create sustainable relationships?

Understanding each other

In order to be able to interact, it is important to understand the differences in background. We are very happy that Basma Ismail has volunteered to introduce us to the world of Syrian refugees and… to introduce the Syrians to the world of the Dutch. Basma is an Iraqi who came to The Hague with her husband five years ago for his work. Having been born close to the Syrian border and having lived through some horrible wars herself, she is an excellent go-between both for us and the refugees. She comes to meetings and translates between the refugees and volunteers. She also gives us tips as to how to better help them, such as do’s and don’ts when interacting with Syrian refugees. Soon she will host a meeting with the Syrians at Aloysius to explain more about their host country. The enthusiasm of the community encourages us to move forward and continue to find ways to support our new neighbours. To anyone wishing to be a part of something similar, start local, keeping it simple and personal. Reach out to your own neighbourhood associations to get involved. «

 

Gevaar en gevaar

Laatst zei iemand tegen mij: ” het is toch een schande al die jonge mannen die naar Nederland vluchten en hun familie in oorlogsgebied achterlaten. En als je ze er op aanspreekt zeggen ze dat het te gevaarlijk is tijdens om vrouwen en kleine kinderen mee te nemen. Maar ze laten ze wel in oorlogsgebied achter. Als of het daar niet gevaarlijk is.”

“Gevaar en gevaar” verder lezen